Historias compartidas
Ás veces, uns comentarios levan a outros. Se a relación entre esas dúas persoas é boa, a conversación pode estenderse e estenderse até fins que nin ti mesma chegas a decatarte de como xorden eses temas, dos que nese preciso momento estás falando. No meu caso, oíndo. Tócame escoitar toda clase de historias e sucesos que non me pasaron nin a min, nin aconteceron na época na que me toca vivir. A verdade é que é moi interesante escoitar a miña nai, que vai se-la protagonista ou vividora destas historias acontecidas na súa mocidade e naquela terra que abandonou para casar e facer vida noutro lugar, no que hai máis xente e máis movemento, pero non tantas e tantas historias interesantes e mesmo misteriosas algunhas delas. Creo que resultará interesante poñelas por escrito, e que alguén dentro de moito tempo as atope, sen querer seguramente, dentro dunha carpeta ou dun caixón, e que léndoas se decate de cómo cambiou a vida, sobre todo as xentes e a súa moral.
Conta moitas cousas cando estamos vendo a tele, e é raro que me meta na cama sen saber algo novo.
Ramona
¿A alguén se lle ocorrería neste ano que corre, o 2007, poñerlle este nome a unha criatura recén nacida? Ó meu parecer non. Pois este calvario é o que me tocaría levar a min enriba, toda a vida, o que durase. Cando eu nacín, miña avoa acababa de morrer. Era o costume, que aproveitando o nome que unha deixaba cando morría se lle puxese ó primeiro que nacese. Ás veces a xogada saíache ben, pero no meu caso era todo o contrario. Xa podías se-la máis feita do lugar, ti seguirías chamándote “Ramona”. Miña nai estaba moi de acordo con que meu pai me quixese poñer ese nome, para así facer recordo da miña avoa, pero a idea de que o nome era un espantallo non lla quitaría da cabeza. Isto provocou, disque, unha liorta entre eles. Era moi estraño que naqueles tempos unha muller tivese algo de voz ou voto nunha casa, onde o home acaparaba case todo o goberno, pero ante tal situación miña nai revelouse, e non ía ser para menos, a verdade é que a tal hora doulle as grazas.
Era no mes de decembro e no día 13, á miña nai entráronlle as ganas de botarme para fóra. Facendo grandes esforzos na lareira e acompañada da experta en partos da aldea, nacín eu. Chegado ese día, as dúbidas acerca do meu nome e a tensión creada a conta del estaban aínda no aire. A verdade é que aquel día miña nai non estaría moi capacitada para decidir, e menos para rifar co seu home. Aínda así, negouse a que lle chamaran Ramona á súa primeira filla. O meu pai, cabreado, colleu de xeito agresivo un calendario, e antes de abrilo dixo berrando:
• “A rapaza hase chamar coma o día do santo que sexa hoxe, así leve un nome de home!!”.
En realidade, isto non sería verdade, só que entre o acaloramento e o mal xenio foi o primeiro que lle saíu da boca. ¿E se o nome que tocara ía ser aínda peor? O medo e a intriga buligábanlle á miña nai no corpo, e digo eu que a dor de parirme aínda estaría presente tamén… ¡Será por falta de nomes feos, mesmo fachendosos, na nosa terra! E se me chamaran Ermosinda e saía eu coma un corvo? ou Preciosa? ou como esas nais que bautizan os seus bebés con nomes como “Dolores” ou “Angustias”, ¡ pobres criaturas!, e que parece un signo de fillo non desexado!
A verdade é que tiven moita sorte de nacer naquel intre. Santa Lucía estaba aí para axudarme.
A televisión é un foco de inspiración para a miña nai. Sempre lle atopa relación a todos os acontecementos que saen nela coa súa vida ou con historias que ela coñece.
Coraxe
Eu era moi nena, pero aquel suceso sempre estará no meu recordo. Aínda que hoxe soe moi macabro, naquela hora era algo que o medo che obrigaba a facer.
Hai unha casa de pedra, igual que a nosa e pegada á nosa. É unha casa moi pequeniña na que vivía unha muller soa, xa que o seu home marchara a Bos Aires, como tantos outros, en busca de cartos e traballo, pois en Galicia había que traballar moi duro e sen gañar case nin para comer, e non había descanso, xa se sabe que co gando e coas terras non hai días festivos. A pobreza e a fame consumían a aquela muller, mesmo a soidade. O seu home dixo que ía volver, pero ela ben sabía que aló tiña xa compaña feminina e incluso fillos, pero xa se sabe como eran as mulleres antes, ou máis ben, como as abrigaba a sociedade a ser: submisas e se as circunstancias o requiren, facerse as parvas. Ela, traballaba de xornaleira nas terras do señor máis rico da aldea. Era abusón, mal educado, machista e toda esa clase de adxectivos que tiñan eses homes que con cartos conseguían o que querían sen que ninguén lles chistase. Tiña moita xente atendendo as súas terras, xa que nese tempo outro traballo non había. Con el había que apandar e calar se ese día, mailos seguintes, querías comer. Coas mulleres que el tiña ó seu servizo fixo toda clase de abusos, con ningún dereito elas a se queixar, debido á grande necesidade. E a ela, coma a todas, deixouna embarazada. Moitas chegaban a casa en estado, e os seus homes ben sabían de quen era o fillo que elas esperaban, pero non dicían nada, xa que revelarse contra el suporíalles unha vida xa máis desgraciada da que tiñan, e polo tanto, morrer de fame.
Ela agochaba a barriga como podía, o seu home non estaba na casa, pero tiña a teima de que se algún día volvera, a encontrase cun fillo que non era del. Parir pariuno, pero era tanto o medo que tiña a que volvese… porque antes o tema dos malos tratos ás mulleres estaba moi presente, aínda que daquela non saíran na televisión como agora. Se un home lle pegaba a unha muller, e iso era sabido, dicían que por algo sería e que probablemente o merecera.
Aquela mañá oíronse as queixas do parto. Pasados uns minutos, da cheminea saían un fume basto. A aldea tiña un olor raro, un fedor a corpo queimado.
Unha reportaxe sobre a vida de hoxe en día e como se divirte a xuventude deu pé a que me contase esta historia. Como ela di: “os mozos de agora tédelo todo, non vos falta de nada, e polo tanto nada vos fai ilusión”. E en parte ten razón. E se non, prestade atención á seguinte historia que trata sobre como unha maquina, para nós xa bastante atrasada, trouxo a festa á aldea.
O tocadiscos de Manolo
Na aldea, as tecnoloxías non andaban moi avanzadas, televisión non houbo até o ano 1965. Na casa só había unha radio, que máis que nada, facía ruído.
Manolo é un tipo que vive na primeira casa do lugar. Abandonouna durante uns anos para emigrar a Suíza. Gañou unha boa presa de cartos e volveu. Con el trouxo un tocadiscos, e para facer gala del, poñíao na ventá cara ás demais casas do lugar. Soaban no seu tocadiscos tódalas cancións de moda, escoitábanse a todo volume Antonio Molina, entre outros. Cito ese porque era o cantante preferido de meus pais. En certo modo aquilo de poñe-lo tocadiscos na fiestra aberta de par en par e a todo volume converteuse nun costume, e se algún día non se oía o tocadiscos, notábase moito en falta, e os veciños berrábanlle dende embaixo: “¿seica se che avariou a máquina, Manolo?”, xa que che alegraba o día e a sesión de traballo. Foses onde foses, ías cantando: levalas vacas ó prado, plantar na horta, recollela herba…todo se fixo máis levadeiro aquela tempada.
Ás veces xa non é a tele a responsable das historias de miña nai. Tan só un comentario meu ou un simple rumor faille lembrar todo tipo de historias. A verdade é que as escoito encantada e con moito interese, e máis aínda dende que decidín escribilas, porque son cousas que hoxe en día non acontecen e resultan bastante curiosas.
Casamento a distancia
Naquel tempo (e estou falando de hai 30 anos, máis ou menos) iso de andar “arrimados” como andan agora as parellas non estaba ben visto, seguro que incluso non estaba permitido. Se eras fillo de solteiros, por moito que teus pai estiveran aínda xuntos e se quixeran, non tiñas dereito nin de ser enterrado no cemiterio como a outra xente. A vida era moi inxusta, porque ¿que culpa tería ese pobre fillo de que seus pais non tiveran cartos nin para casar?. Pero volvamos ó tema principal. Miña irmá tiña mozo, e este marchou gañala vida a Venezuela. Nese momento separáronse, pero ela tamén decidiu ir vivir para aló, xuntarse con el e traballar, xa que aquí o traballo non era moi rendible. Meu pai non a deixou ir sen casar para xunto del, e sen ter a seguridade de que alí tería onde vivir e sobre todo, de que e vivir. Cando o seu mozo, hoxe marido, atopou fogar e traballo, meu pai accedeu a darlle o permiso para casar. Deste xeito, organizouse unha voda por poderes. Á miña filla, sorprendeulle moito este tipo de casamento, porque vía á súa tía casando soa, na igrexa acompañada de seu pai, e o seu mozo non aparecía por ningures nas fotografías. El aló en Venezuela non sei como fixo, supoño que simplemente asistiría ó xulgado. Eu tamén estaba para casar, pero a data elixida estaba moi lonxe, e miña irmá marcharía antes de celebrala. Así, adiantouse o día da miña voda. A vida sen ela na casa facíase moi estraña. Era a única irmá que tiña, os demais todos son homes, e aínda que a relación era moi boa, non era o mesmo. Pero alí estaría mellor, gañando para comer e facela súa propia vida. Todo lle foi ben, aínda que o principio foi duro, xa se sabe….a morriña. Alí naceron as súas dúas fillas e viviu gran parte da súa mocidade, xa que marchou con 18 anos. Unha vez xuntados suficientes cartos, voltaron a Galicia cando tiveron aquí un traballo garantido.
Emigrar era antes moi habitual, pero deixar a terra onde un naceu é moi difícil, sobre todo esquecela.
Seguro que miña nai ten moitas historias máis que compartir, pero até o día de hoxe, as contadas anteriormente son as que recordo con maior facilidade. É unha pena non escoitar con máis atención os nosos maiores, porque probablemente sexan o mellor libro de historia, unha verdadeira fonte da que moitas veces non somos conscientes de que podemos beber.
